Beklentiler ve Sonuçlarıyla COP30 Küresel İklim Zirvesi
Peshang H. Karim
Zirve 10 – 21 Kasım 2025 tarihleri arasında Belém, Brezilya’da gerçekleştirildi. COP30’a taraf devletler olarak yaklaşık 193 ülke katıldı. En büyük heyet ev sahibi Brezilya’daydı (yaklaşık 3.805 kişi). Diğer büyük delegasyonlar arasında Çin, Nijerya, Endonezya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Fransa, Avustralya, Japonya gibi ülkeler vardı. Türkiye, 328 kişilik heyetle en kalabalık katılımcılar arasında yer aldı. Katılımcı diğer aktörler arasında BM temsilcileri, bakanlar, bilim insanları, STK’lar vardı. Gözlemci olarak NGO ve uluslararası kuruluşlar da yer aldı. Sektör lobicileri, özellikle fosil yakıt endüstrisi temsilcileri hâlâ önemli sayıda katılımcı arasında yer aldı.
Başlangıçta COP30’a katılmayı teyit eden lider sayısı önceki yıla göre daha düşüktü. Yaklaşık 60 devlet başkanı katıldı.
Beklentiler
COP30’a girerken genel beklentiler şunlardı:
- Paris Anlaşması hedeflerine uygun olarak 1.5 °C sınırına ulaşmak için somut yolların belirlenmesi bekleniyordu. Özellikle fosil yakıtlardan çıkış için bir “yol haritası” talep edildi.
- Gelişmekte olan ülkelere daha güçlü uyum ve kayıp/zarar finansmanı sağlanması bekleniyordu.
- Ormansızlaşma ve Doğa Koruma: Amazon ve orman alanlarının korunması için taahhütlerin güçlendirilmesi beklendi.
- Adalet ve Göçmen Hakları: İklim adaleti, fakir ülkelerin finansmanı ve kapsayıcı stratejiler gibi sosyal beklentiler de gündemdeydi.
COP30’da Alınan Başlıca Kararlar
- “Global Mutirão” Kararı: Adaptasyon finansmanının 2035’e kadar üç kat artırılması çağrısı yapıldı. Ancak hedefin kim tarafından nasıl karşılanacağı açık değil.
- Adaptasyon Göstergeleri: İklim değişikliğine uyumun izlenmesi için 59 küresel gösterge kabul edildi.
- Adil Geçiş Mekanizması: Düşük karbon ekonomisine geçişte çalışanlar ve toplumlar için destek mekanizması oluşturma taahhüdü yer aldı.
- Fosil Yakıt Sözleşmesi Yok: Kömür, petrol ve gazdan çıkış taahhüdü ya da bunlara dair güçlü bir yol haritası resmî son metne giremedi.
- Ormansızlaşma ve Sera Gazı Azaltımında Somut Yol Haritası Eksik: Kritik başlıklarda uzlaşma sağlanamadı veya kararlar zayıf kaldı.
Diğer Gelişmeler
COP30’da iklim eylemleri gündemde tutuldu, bazı ülkeler halka açık hedefler ve yeni “eylem gündemleri” sundu.
Sonuçlar Ne Kadar Tatmin Edici?
Olumlu Olanlar
- Uyum finansmanı ve göstergelerin kabulü, Paris Anlaşması hedeflerine yönelik eşik adımlar oldu.
- Adil geçiş mekanizması gibi sosyal boyutlar ilk kez daha güçlü tartışıldı.
Eksik ve Yetersiz Olanlar
- Fosil yakıtların aşamalı kaldırılmasına dair bağlayıcı yol haritası yok.
- Adaptasyon finansmanı için hedef tarih 2035, birçok ülke ve STK tarafından çok geç olarak değerlendirildi.
- Ormansızlaşma ve karbon azaltımında saadet vaadi net eyleme dönüşmedi.
Bilim İnsanlarının ve STK’ların Görüşü
Birçok çevre örgütü ve uzman, COP30 sonuçlarını “hayal kırıklığı” ve “yetersiz” olarak nitelendiriyor. Çünkü 1,5 °C hedefi için gereken somut adımlar atılmadı. Paris Anlaşması’nın ruhuna uygun bağlayıcı taahhütler eksikti.
Sonuç Olarak
COP30, uyum finansmanı ve göstergelerde ilerleme sağlasa da fosil yakıtlardan çıkış, emisyon azaltım ve ormansızlık gibi kritik konularda somut bir yol haritası çıkaramadı. Genel olarak kararlar bilimsel hedeflerle uyumlu değildi ve pek çok taraf hem STK hem de bilim camiası tarafından yetersiz bulundu.